Yukarıdaki grafikteki yatay eksen zaman akışını, dikey eksen ise kurumsal başarı/performans düzeyini simgeler. Organizasyonlar genellikle yukarı doğru büyüme yaşadıktan sonra belirli davranış kalıpları nedeniyle düşüş sürecine girer. Düşüş, bir anda olmaz; fark edilmeden ilerleyen beş aşamada gerçekleşir.
Çöküşün Beş Aşaması (The Five Stages of Decline)
- Stage: Hubris Born of Success (Başarının Yarattığı Kibir)
- Başarı sonrası kurumlar, artık hatasız olduklarına inanmaya başlar.
- Öğrenmeye ve kendini sorgulamaya olan açıklık kaybolur.
- Liderlik, başarıyı içgörüden çok hak edilmişlik olarak görür.
- Projelerde görülen yansıması: Geribildirim mekanizmaları kapanır, “Nasıl olsa yine yaparız” duygusu hâkim olur.
- Stage: Undisciplined Pursuit of More (Daha Fazlanın Disiplinsiz Peşinden Koşmak)
- Şirket, kontrolsüz genişlemeye başlar: yeni pazarlara girme, aşırı büyüme, kaynak dağıtımında dağınıklık.
- Disiplinli karar süreçlerinin yerini hırs alır.
- Projelerde görülen yansıması: Yetersiz kaynaklarla çok fazla proje başlatılır, öncelikler belirsizleşir.
- Stage: Denial of Risk and Peril (Risk ve Tehlikenin İnkârı)
- Erken uyarı sinyalleri görmezden gelinir veya küçümsenir.
- İç performans bozulmasına rağmen dış başarı göstergeleriyle aldanılır.
- Projelerde: Riskler kayıt altına alınmaz, başarısızlıklar kişisel görülür, sistematik ders çıkarılmaz.
- Stage: Grasping for Salvation (Kurtuluş İçin Çırpınış)
- Kurum panikler; tek bir büyük çözüm arayışına girer (yeni CEO, büyük satın alma, köklü dönüşüm).
- Kök nedenler yerine semptomlara odaklanılır.
- Projelerde: “Kurtarıcı proje” yaratma eğilimi başlar. Bu proje beklentiyi taşıyamaz ve başarısızlıkla sonuçlanır.
- Stage: Capitulation to Irrelevance or Death (Önemsizliğe Teslimiyet ya da Yok Oluş)
- Kurum ya tamamen başarısız olur (iflas, kapanma), ya da sektörde etkisini yitirir.
- Ne gelir ne güven ne de amaç kalır.
- Projelerde: Proje yönetimi işlevi anlamsızlaşır, nitelikli kadrolar ayrılır, organizasyon hayatta kalmaya çalışır.
Bu Modelden Proje Yöneticileri Ne Öğrenebilir?
| Tehdit | Uyarı Sinyali | Proje Uygulaması |
| Kibir | “Yeterince başarılıyız, bu sefer farklı” söylemleri | Geribildirim mekanizmaları kurun ve kullanın |
| Dağınık büyüme | Sürekli yeni girişimler, tükenen ekipler | Kaynak yönetiminde önceliklendirme uygulayın |
| Risk inkârı | Olumsuz verilerin görmezden gelinmesi | Proje risklerini görünür kılın ve analiz edin |
| Panik projeler | Aceleyle başlatılan büyük ölçekli girişimler | Stratejik uyum ve değer analizi yapmadan işe başlamayın |
| Kaynak çöküşü | Yetenek kaybı, bütçe daralması | Erken uyarı sistemleri kurun ve izleyin |
Jim Collins’in “Çöküşün Beş Aşaması” modeli, yalnızca büyük şirketler için değil, proje ekipleri ve organizasyonlar için de güçlü bir uyarı sistemidir. Başarılı projeler sürdürülebilir kılınmadığında, kibir ve disiplinsizlik zamanla başarıyı tüketir. Bu modeli stratejik bir rehber olarak kullanmak, erken farkındalıkla projeleri ve kurumları sağlıklı bir rotada tutmayı sağlar.
Türkçe eğitimler
İngilizce eğitimler
