Proje içi etkileşimlerimiz yalnızca değerlerimizden ve deneyimlerimizden değil aynı zamanda önyargılarımızdan da etkilenir. “Zor” davranış tanımımız bile projeye taşıdığımız önyargılar tarafından şekillendirilebilir. Önyargılarla ilgili en zor şey, çoğu zaman onlardan habersiz olmamızdır.
Beyinlerimiz bizi korumak üzere programlanmıştır. Bu nedenle kısa yolları kullanır. İnsanları ve nesneleri hızlı bir şekilde kategorilere ayırır ve bu kategorilere ırk, cinsiyet vb. toplumsal, sosyolojik ve tarihsel yapılar tarafından belirlenen nitelikler atar. Bazı gruplar uysal, diğerleri akıllı, bazıları ise tehditkar olarak etiketlenir.
Proje paydaşları ve proje ekibi ile ilgili “zor” ilişkilerde anlaşılması özellikle yararlı olan iki spesifik önyargı türü vardır: yakınlık ve onaylama önyargısı.
Yakınlık önyargısı, bizim gibi olan insanlarla bilinçsizce iyi geçinme eğilimidir. Başka bir deyişle, benzer görünüme, inançlara ve geçmişe sahip insanlara yönelmektir. Paydaşlarımız veya ekibimiz cinsiyet, ırk, etnik köken, eğitim, fiziksel yetenekler, işteki pozisyon vb. açılardan bize benzemediğinde, onlarla çalışmak isteme olasılığımız azalır.
Zor paydaş ve ekip üyeleri ile karşılaştığımızda şu soruları sormak kritik öneme sahiptir:
- Önyargım burada bir rol oynuyor olabilir mi?
- Bazı yönlerden farklı olduğumuz için durumu net göremiyor olabilir miyim?
Onaylama önyargısı ise olayları veya kanıtları mevcut inançların doğrulanması olarak yorumlama eğilimidir. Herkesin canını sıkan iki şekilde ortaya çıkar;
1-Eğer bir paydaşınıza ya da ekip üyenize ilişkin görüşünüz olumsuzsa, onun eylemlerini bu inancınızın bir kanıtı olarak yorumlama olasılığınız daha yükselir. Göreve uygun olmadıklarını, kaba veya yalnızca kendilerini umursadıklarını düşünebilirsiniz.
2- Kendi görüşlerinize körü körüne inanmaya başladıysanız, o kişinin size yanıldığını kanıtlaması giderek zorlaşır. Zaten kötü olduğunu düşündüğünüz birinden “kötü” davranışlar görmeyi bekler hale gelirsiniz.
Bu önyargılar nasıl kırılabilir;
- Farklı bakış açılarını keşfedin. Sizin gibi olmayan kişilerin podcast’lerini dinleyin, makalelerini ve kitaplarını okuyun. Farklı kültürler hakkında bilgi edinin.
- Yardım isteyin. Bir paydaş veya ekip üyesi ile anlaşmazlığa düştüğünüzde, güvendiğiniz birine (size dürüst olabilecek birine) danışarak görüşünü alın. Hatta açık bir şekilde şunu sorabilirsiniz: “Önyargım burada nasıl bir rol oynuyor olabilir?”
- Yorumunuzu sorgulayın. Kendi kendinize şeytanın avukatlığını yapın ve sürekli olarak tartışmalı bir durumu tarafsız olarak görüp görmediğinizi sorun.Şöyle düşünün: Paydaşınız veya ekip üyesi farklı bir cinsiyet, ırk vb. sahip olsaydı aynı varsayımları yapar mıydınız? Veya aynı şeyleri söylemeye veya aynı şekilde davranmaya istekli misiniz?
Türkçe eğitimler
İngilizce eğitimler
