Projelerde olasılık, risk yönetimi, tahmin, karar alma ve süreçlerin analizi gibi birçok alanda kritik bir araçtır. Olasılık teorisi, projelerde belirsizliklerin yönetilmesi için üç ana yaklaşıma ayrılabilir: Öznel olasılık, mantıksal olasılık ve deneysel olasılık. Bu üç yaklaşım, farklı durumlarda farklı bakış açıları sunar ve proje yöneticilerinin karar alma süreçlerinde yol gösterici olur.

Öznel Olasılık

Öznel olasılık, bireylerin bilgi, deneyim ve inançlarına dayalı olarak belirledikleri olasılık değerlerini ifade eder. Bu tür olasılık, kesin matematiksel temeller yerine, bireylerin algılarına ve yargılarına dayanır.

Özellikleri:

Subjektiftir, farklı bireyler aynı olay için farklı olasılıklar belirleyebilir.
Geçmiş deneyimlere, sezgilere ve uzman görüşlerine dayanır.
Aynı birey, farklı zamanlarda aynı olay için farklı değerlendirmeler yapabilir.

Örnekler:

Bir proje yöneticisi, bir riskin gerçekleşme olasılığını geçmiş projelerdeki deneyimlerine göre %30 olarak tahmin edebilir.
Borsa yatırımcılarının aynı hisse senedi hakkında farklı görüşlere sahip olması: Alıcılar fiyatın artacağını öngörürken, satıcılar fiyatın düşeceğini düşünür.

Projelerde Kullanımı:

Projede risklerin olasılık değerlendirmesi yapılırken kullanılır.
Uzman görüşlerinden faydalanılarak belirsiz durumlarda karar alınır.

Öneri:

Öznel olasılık, belirsizlik içeren durumlarda esneklik sağlasa da, güvenilirliği artırmak için bu değerlendirmeler nesnel verilerle desteklenmelidir.

Mantıksal Olasılık

Mantıksal olasılık, olası sonuçların sayısal analizine dayanır. Matematiksel bir temel üzerinde çalışan bu yaklaşım, tüm olası sonuçların eşit derecede olasılığa sahip olduğunu varsayar. Genellikle teorik olasılık olarak da adlandırılır.

Özellikleri:

Nesneldir, sonuçlar matematiksel olarak hesaplanır.
Tüm olası sonuçların eşit derecede olası olduğu varsayımına dayanır.
Kesin ve tekrarlanabilir sonuçlar sağlar.

Örnekler:

Bir desteden bir kart çekme olasılığı: Kupa üçlüsünü çekme olasılığı 1/521/521/52.
Bir zarın atılması durumunda, 6 gelme olasılığı 1/61/61/6.
Bir madeni para atıldığında, tura gelme olasılığı 0,500,500,50.

Projelerde Kullanımı:

Belirli bir görev veya aktivitenin tamamlanma olasılığını hesaplamada kullanılır.
Proje riskleri için matematiksel simülasyonlar yapılırken faydalanılır.

Öneri:

Mantıksal olasılık, genellikle belirli bir durumun tüm olası sonuçlarını analiz etmek için idealdir. Ancak, gerçek hayatta sonuçların eşit olasılıkla gerçekleşmeme durumları için başka yaklaşımlarla birleştirilmesi gerekebilir.

Deneysel Olasılık

Deneysel olasılık, geçmiş deneyimler veya gözlemler yoluyla belirlenen olasılıktır. Bu yaklaşım, belirli bir olayın geçmişte ne sıklıkla meydana geldiğine dayanarak olasılığı tahmin eder.

Özellikleri:

Geçmiş verilere dayanır, ampirik bir temele sahiptir.
Deneme sayısı arttıkça sonuçların doğruluğu artar.
Gelecekteki olaylar için olasılık projeksiyonu yapar.

Örnekler:

Benzer 10 projeden 3’ünde bir aktivitenin süresinin 20 gün sürdüğü gözlemlenirse, bu sürenin gerçekleşme olasılığı 0,300,300,30 (yani 3/103/103/10) olarak belirlenir.
Bir makinenin arıza yapma olasılığı, geçmiş arıza verileri incelenerek hesaplanır.

Projelerde Kullanımı:

Projede aktivite sürelerini tahmin etmede.
Geçmiş projelerdeki başarısızlıkların analiz edilerek risklerin belirlenmesinde.
Proje yönetiminde Monte Carlo simülasyonu gibi veri tabanlı araçlarla tahminler yapmada.

Öneri:

Deneysel olasılık, güvenilir tahminler için geniş ve doğru veri setlerine dayanmalıdır. Veri eksikliği durumunda, diğer olasılık türleriyle desteklenmesi faydalıdır.

Karşılaştırma: Öznel, Mantıksal ve Deneysel Olasılık

Kriter	Öznel Olasılık	Mantıksal Olasılık	Deneysel Olasılık
Kaynak	Kişisel deneyim ve inançlar	Matematiksel analiz	Geçmiş veri ve gözlemler
Nesnellik	Subjektif	Nesnel	Yarı nesnel
Uygulama Alanı	Belirsizliklerin değerlendirilmesi	Teorik olasılık hesaplamaları	Veri tabanlı tahminler
Güvenilirlik	Düşük (kişisel farklara bağlı)	Yüksek (matematiksel olarak kesin)	Veri miktarına bağlı olarak değişken
Kullanım Örnekleri	Risk değerlendirme, stratejik tahminler	Madeni para atışı, zar atma	Aktivite süre tahminleri, geçmiş proje verileri

Projelerde öznel, mantıksal ve deneysel olasılık yaklaşımları, farklı durumlarda farklı avantajlar sunar. Öznel olasılık, belirsiz durumlarda deneyim ve sezgiye dayanarak karar vermeyi sağlar. Mantıksal olasılık, nesnel ve matematiksel bir yaklaşım sunarken, deneysel olasılık geçmiş verilerle gelecekteki sonuçları tahmin etme imkanı tanır. Proje yöneticileri, bu üç yaklaşımı birleştirerek daha etkili tahminler yapabilir ve risk yönetimini optimize edebilir. Doğru yaklaşımı seçmek, projenin başarı oranını artırmada önemli bir rol oynar.

Kurumsal eğitim talepleri için egitim@savassakar.com

Online Eğitim içerikleri ve detaylı bilgi;