Gelişen teknoloji ile birlikte “dünya küçülüyor” klişesini sık sık duyarsınız. Evet dünya küçülüyor ama sizin çalıştığınız işyeri ile birlikte. Eeee ne fark eder derseniz aşağıdaki yazıma göz atın;

Farklı kültürler, farklı saatler, farklı diller gibi birçok unsuru teknoloji ile bertaraf edip işlerimizi yürütüyor, projelerimizi gerçekleştiriyoruz. Sadece bir tek şey ile uğraşma şansımız kalmadığı için aynı anda birçok işi başarıyla yapıyoruz.

Globalleşme dünyayı küçük bir köye çevirdi. Bu küçülme paralelinde nasıl organize olacağımız, riskleri nasıl yöneteceğimiz, bilgiye olan ihtiyacımız ve benzeri bir çok konuda değişiklikler yaşıyoruz. Yani bizleri okyanuslardan, denizlerden, köylerden alıp akvaryuma koydular. Şimdi akvaryumda yaşamayı öğreniyoruz.

Tüm dünya iş eğilimlerinde bazı temel prensipleri kabul etmiş durumda;

• Globalleşme– Globalleşme, aynı anda bir noktada buluşmak ve ayrı yerlere dağılmak. Firmalar ürün ve servislerini dünyanın her yerinde aynı anda yerel ihtiyaçlara göre çeşitlendiriyor ve dağıtıyorlar.
• Farklılaşma– Globalleşme ile birlikte firmalarda çalışanlarda farklılaşmaya başladılar. Farklı kültürden, farklı denetim ve geçmişe sahip, farklı yaşlarda insanlar aynı anda çalışıyorlar. Birbirinden bu denli farklı insanların iletişim becerileri ve ihtiyaçlarını doğru algılayıp tansiyonu belirli bir seviyede tutarak birbirleri ile iletişimde bulunmalarını sağlamak gerekiyor.
• Esneklik– Eski iş kurallarını sık sık yenileriyle değiştirmek gerekiyor. Esnek çalışma saatleri, kısa prosedürler, proje yönetimi gibi önce çalışanların değişmek istemedikleri için direnç gösterdikleri ama yavaş yavaş alıştıkları yöntemlere geçişler yaşıyorsunuz. Rekabette ayakta kalmak için altyapıya az özen göstererek yeni ürünlerle piyasaya çıkıyor ve müşterilerinde hızla adapte olmasını bekliyorsunuz.
• Yatay olma– Güçlünün değil hızlının kazandığı bir dünyaya dönüştük. Bilgi ve iletişimin ne hızlı gerçekleşmesi gereken günleri yaşıyoruz. Bunu sağlamak için başkalarını yönetmeye alışmış ve piramidin üzerinde oturan yöneticileri oradan düzlüğe indiriyoruz. Kişisel isteklerle kurumların istekleri arasında yaşanan gerilimleri izliyoruz.
• Sempatik kanallar– Kişilerarası iyi ilişkiler(sempatik kanallar) hem firmanın esnekliğini artırır hem de sabit maliyetleri düşürürler.

Tüm bunları söyledikten sonra gelelim akvaryumumuza;

• Akvaryum canlıdır: Akvaryumlar statik değillerdir. Yosunlar, balıklar ve mikro organizmaların yetiştikleri, ısısı ve suyunun özellikleri sürekli değişen, yaşayan bir ortamdır. Biz akvaryumun ısısını değiştirmek ya da içerisine yeni balıklar atmak gibi eylemlerle içerisine etkide bulunabiliriz.
• Deneysel ortam yaratır: Farklı tipte balıkları bir arada deneyebiliriz. Farklı ısı düzeylerinde ya da farklı gıdalarla besleyerek nasıl tepkiler verdiklerini test edebiliriz.
• Yönlendirme – Çeşitli ekipmanlarla (ayna vb.) balıkları yönlendirebilir, yeni doğanların hayatta kalma şanslarını artırabiliriz.
• Büyük balığın küçük balığı yuttuğunu burada da görebiliriz.
• Bencillik: Yem atıldığında nasıl hepsinin kendini düşündüğünü izleyebiliriz. Ancak bir şekilde hepsinin haberi olduğunu düşünürsek iletişiminde çok iyi olduğu söylenebilir.
• Güvenlik: Her bir balığın kendine güvenli bir alan seçtiğini izleyebiliriz. Ayrıca ısısı yada oksijeni iyi olan yerleri hepsinin tercih edeceğini görebiliriz.

Bazen hepimiz çalıştığımız kurumlara sıkışıp kaldığımızı düşünüp büyük okyanuslarda yüzmek varken neden bu akvaryuma düştüm diye üzülebilirsiniz. Ama inanın dünya artık bir akvaryum ve hepimiz bu akvaryumda var olmayı, yaşamayı ve hayatta kalmayı öğrenmek zorundayız.

Pumayı bilirsiniz. Hani vahşi kedilerin uzak atalarından. Yaklaşık iki metre uzunluğundaki benekli yırtıcı.

Birçok özelliği ile ünlüdür bu ormanların harika kedisi. Ama en çok ta hızlı ve kıvrak koşusu ile tanınır. Avının peşine düştüğü andan itibaren giderek hızlanan ve vücudunun tüm eklem ve kaslarını ortaya koyan hareketlerini seyretmek bir zevktir. Bu ölüm koşusu bazen pumanın , bazen ise hayatı için koşan kurbanın zaferi ile sonuçlanır.

Peki bir puma avının peşinden ne kadar koşar? İşte ormanların vahşi avcısını uygarlıkların kurucusu insan’a örnek yapacak olanda pumanın bu özelliğidir. Puma avının peşinden sürdürdüğü “ölüm koşusunu” her zaman avının cüssesine göre ayarlar. Yani bir ceylan ele geçirmek için koştuğu süre ile, bir tavşanın peşinden geçirdiği süre asla aynı değildir. Çünkü puma akıllı bir hayvandır ve koşarken harcadığı enerji miktarı, avdan elde edeceği potansiyel enerji miktarını aştığı anda puma koşmaktan vazgeçer. Yenilgiyi kabul edip başka av arar. Bu nedenle ceylanın peşinden fazla, tavşanın peşinden çok daha az koşar.

İşte “aptal puma sendromu” bunun tersini yapan insanların ruh halini ifade etmek için, yani bir tavşanın peşinden yıllarca koşan , sonra da yakaladığı avı bir öğünde bitiren akılsızlar için kullanılır. Başarının sırrı pumalıktan, yani harcanan emek, ulaşılan sonuç ilişkisindeki dengeyi iyi saptamaktan geçiyor

İnsan, çevre ile sürekli bir etkileşim içindedir. Çevresinden bilgiler alır, onları yorumlar ve bir davranışta bulunur. Çevresinden etkilendiği gibi aynı zamanda kendisi de çevresini etkiler.
Yaratıcılık, her bireyin bilinç altında saklı duran bir özelliğidir. Aniden ortaya çıkar gibi görünse de, aslında birikim yoluyla oluşan etmenlerin sonucudur.

Yaratıcılık, başkalarının görebileceği, duyabileceği yeni bir şey üretmek olarak tanımlandığı gibi, Erich Fromm yaratıcılığı “görebilme ve tepki gösterebilme yeteneği olarak” tanımlamaktadır.

Görebilmek ve tepki gösterebilmek, bir diğer ifade ile yaratıcı olabilmenin ön şartları şunlardır:

• Heyecanlanabilmek yeteneği,
• O anda yaptığı iş üzerinde konsantre olabilmek yeteneği,
• Farklılıklar ve zıtlıklardan kaynaklanan çatışmaların üzerine gidebilmek yeteneği.

Yapılan araştırmalar, yaratıcı kişilik ile zeka arasında çok az bir korelasyon olduğunu ortaya koymaktadır. Yaratıcı kişilerin özellikleri, aşağıdaki gibi sayılabilir.

• Yaratıcı kişiler, çevrelerinden çok sayıda enformasyon almaya hazırdırlar. Bu kimseler bir sorunla karşılaştıklarında iyi bilgi bulamadıklarında tahmin yapıp bu tahmini desteklemeye çalışırlar. Bu nedenle hata yapma riskleri fazladır.
• Yaratıcı kişi, esnek ve uyum sağlayıcı bir düşünme yeteneğine sahiptir. Çevresindeki sorunlara duyarlı ve yaklaşımı esnektir. İlginç öneriler sunarlar.
• Yaratıcı kişi, güçlü bir espri yeteneğine sahiptir. Kendi hatalarına bile gülerler.
• Yaratıcı kişi, güçlü sosyal ilişkileri rahatlıkla kurup devam ettirebilir, toplumla arası iyidir. Başkalarının eleştiri ve önerilerini dinler, ancak kendi için kendi karar verir. Otoriteden ne korkar ne de otoriteye karşıdır. Bağımsızdır.
• Yaratıcı kişi, güçlü bir bellek ve merak sahibidir. Kavrama düzeyi ve öğrenme arzusu yüksektir. İsteklidir. Sezgi, seçicilik yeteneği fazladır.
• Yaratıcı kişi, duygularını açığa vurabilir. Gerçeklerle yakından ilgilenir. Ancak düş kurmasını sever.
• Yaratıcı kişi, pek çok konu ile aynı anda ilgilenir. Fazla enerji sahibidirler. Başkalarından çok kendileri ile rekabet eder, kusursuz olmak isterler.

Yaratıcı kişinin davranış ve düşüncelerinin oluşma aşamaları şöyledir.

Hazırlık aşaması: Problemlerin belirlendiği aşamadır. Önce sorunu hisseder. İlgilenecek bir şey olduğunu fark eder.

1. Veri toplama aşaması: Soruna konsantre olur. Tüm bilgileri toplamaya başlar.
2. Kuluçka aşaması: Gerekli bilgileri topladıktan sonra bir süre için aklının bir köşesinde saklar.
3. Aydınlanma aşaması: Sorunu çözmek için, beklenmedik bir zamanda aklına yeni bir fikir gelebilir ve bu fikri not alabilir. Ani bir düşünce parıltısı ile ” beyinde şimşek çakması ” da denen anlık bir dönemdir.
4. Doğrulama aşaması: Bu aşamada kişi, mantıki tartışmalarla ya da deneylerle yaratıcı çözümün geçerli olabileceğini açıklamaya çalışır.

Yaratıcılık, uygun koşullarda ve uygun bir çevrede geliştirilebilir. Yaratıcılığı geliştirebilmek için, kişinin bilgili, istekli, bu konuya duyarlı olması gerekir. Yaratıcılığın geliştirilmesi için yaratıcı kişilerin yanı sıra, yaratıcı bir ortam da gereklidir. Yönetim, yapılandırılmış bir eğitim ve geliştirme programı oluşturabilir. Bu tekniklerden en yaygın olanı, beyin fırtınası (Brain Stroming) dır. Bu teknik bireylere uygulandığı kadar, gruplara da uygulanabilir. Bu yöntemde bir soruna alternatif çözümler bulma amacıyla 8- 10 kişi bir araya gelerek fikir üretip sinerji etkisi yaratılır. Bu yöntem, karmaşık problemleri çözme ve strateji geliştirmede yararlı olabilir. En çok ve etkin kullanıldığı alanlar, yeni bir iş yaratma, yeni bir mamule isim bulma gibi alanlardır.

Yaratıcı bir örgüt oluşturmak için;

• Organik bir yapı, düşünen ve farklı özelliklere sahip bireylere sahip olmak,
• Açıklık ve çevredeki değişimlere ayak uydurabilmek,
• Esneklik, hoşgörü ve güven,
• Örgüt üyeleri arasında açık haberleşme kanalları, gizlilik ve çevreyle etkileşim,

Öneri sistemlerini oluşturmak, çalışanların seçim ve terfilerini yetenek ve bilgilerine göre yapmak gerekmektedir.

Yaratıcılığı teşvik eden bir yönetici öncelikle şunları yapmalıdır:

• Astlarının aldığı riskleri de üstlenebilmelidir.
• Çabuk karar vermeli, karşısındakini iyi ve dikkatli dinlemelidir.
• Yarı gelişmiş de olsa yeni fikirleri kabul etmeli, tecrübelerden yararlanmalıdır.
• Yeni, yaratıcı bir örgüt iklimi geliştirmelidir.
• Yaratıcılıkla ilgili başarı ya da başarısızlığı yaymalı ve tartışmalıdır.
• Küçük tartışma gruplarıyla sorunlara çözüm aranan bir eğitim ortamı yaratmalı, yaratıcı kişilerin diğerleri ile temas etmesini sağlamalıdır.
• Farklı eğitim düzeyindeki kişilerle beyin fırtınası grupları oluşturmalı, yaratıcı çözümleri tartışmalıdır.
• Yaratıcı özelliğe sahip kişileri işe almalıdır.
• Yeni görüşlerin açıklanacağı öneri sistemleri geliştirilmelidir.
• Örgüt içindeki yatay ve dikey iletişim kanalları açık olmalıdır.
• İşletmenin tümünde güven ortamı oluşturulmalıdır.
• Yaratıcılığı toplam kalite politikasının bir parçası olarak kabul etmelidir.

Prof. Dr. Serpil Aytaç ©

Ogrenmenin en etkili yolu yaparak, yasayarak ogrenmektir. Kitapla, dersle, kursla, okuyarak, dinleyerek ogrenmek elbette mumkundur. Ancak bilen ve bildigini yapabilen bir ustanin yaninda calisarak, onu gozlemleyerek ve yaptiklarini ona onaylatarak ogrenmenin yerini hicbir sey tutamaz.

Ustalarin yaninda yetismek, ona ciraklik ederek ustalasmak caglar boyu bilinen ve uygulanan etkili bir ogrenme yontemidir. Ancak bu yontemin yine caglar boyu bilinen tipik bazi sorunlari vardir.

Bazi ustalar (deneyimli yoneticiler, birim mudurleri, egitimciler, danismanlar, sefler) ciraklarinin iyi yetiserek kendi islerini ellerinden alacagini, kendilerini yerlerinden edecegini dusunurler. Onlarin tam olarak yetismesini geciktirmek ve hatta engellemek isterler. Ne kadar olgunlasirlarsa olgunlassinlar asla kendi yerlerini alamayacaklarini iddia ederler. Cogu kez de bu endiseyle ya onlara olabildigince az sey ogretirler ya da onlara sert ve acimasiz davranirlar. Belki de pes edip, birakip kacmalarini beklerler.

Okumaya devam et →